En el marco de la inauguración oficial de la Cátedra HiTZ de Inteligencia Artificial y Tecnología del Lenguaje de la Universidad del País Vasco (EHU), se celebraba en San Sebastián una mesa redonda con representantes de empresas líderes, bajo el título: «Inteligencia artificial y tecnologías del lenguaje en la empresa«.
El coloquio, moderado por Gorka Azkune del Centro HiTZ, reunió a expertos de Ikerlan, MasOrange, Multiverse Computing, Tecnalia y Orai NLP, quienes compartieron experiencias reales sobre la incorporación de tecnologías del lenguaje en sus procesos y productos, así como los retos y oportunidades que estas suponen para los diferentes sectores.
Joseba Laca, director de Tecnología de Tecnalia, destacó durante su intervención las oportunidades que la inteligencia artificial y las tecnologías del lenguaje ofrecen a sectores estratégicos como la fabricación, la salud o la movilidad. Subrayaba, además, que el impulso de iniciativas como la Cátedra HiTZ «no son fruto de la casualidad, sino del trabajo sostenido entre agentes como Tecnalia y la Universidad del País Vasco, que llevan años colaborando con investigadores y grupos especializados».
En el ámbito de la salud, Laca señaló que ya se están obteniendo resultados relevantes en áreas como la cardiología, gracias al uso combinado de imágenes y lenguaje. Añadió que estas tecnologías actúan como un aliado transversal en múltiples sectores, «y en Euskadi creo se está haciendo un gran trabajo creando un ecosistema que nos ofrece grandes oportunidades».
Aitzol Astigarraga, coordinador del centro Orai NLP, apostó durante su intervención por centrar los sus esfuerzos en crear modelos adaptados al contexto local: «Aunque los grandes modelos como ChatGPt han mejorado, siguen presentando desequilibrios importantes en lenguas como el euskera, además de hacernos depender de infraestructuras externas y plantear dudas sobre su sostenibilidad y soberanía tecnológica».
Ante esta realidad, el gran reto es desarrollar modelos de IA «en los que el euskera funcione tan bien como el inglés, pero con menos datos». Los modelos de este tipo, entrenados en euskera, pueden ser los que tengan un mayor impacto en el mundo empresarial, «porque tenemos la capacidad de hacerlos a medida, de adaptarlos a las necesidades locales; y porque somos capaces de construir modelos de baja demanda computacional (es decir, modelos que puedan instalarse en nuestros propios servidores)», matizaba.
En este camino recordaba que ya se han dado pasos, como el lanzamiento de Latxa y Llama-eus en 2024, o proyectos aplicados como Itzulbide -que traduce informes médicos del euskera al castellano en Osakidetza-, o el desarrollo del primer robot que atiende en euskera, en colaboración con Tecnalia. «Tenemos la capacidad de crear modelos a medida, sostenibles, de bajo coste computacional y ajustados a las necesidades locales. Esa es nuestra oportunidad«, concluyó.
Por su parte, Josu Bilbao, director de tecnologías digitales e inteligencia artificial en Ikerlan, explicó cómo la IA está siendo utilizada en procesos de mantenimiento industrial a través de interfaces en lenguaje natural: «Ya trabajamos en sistemas que permiten a los técnicos en campo consultar el estado de una instalación o recibir ayuda para resolver fallos hablando con el sistema en lenguaje natural».
Además, subrayó el valor de estas tecnologías en sectores tradicionales, tanto por razones de eficiencia como por retos demográficos y soberanía tecnológica: «Cada vez es más difícil encontrar técnicos especializados, y muchas empresas no quieren que su conocimiento se procese fuera. Estas soluciones, bien adaptadas, nos ayudan a resolver ambos problemas».
En el sector telco, Alberto Pozo, responsable de plataformas y herramientas de datos e IA en MasOrange, compartió su visión de los centros de atención al cliente como una oportunidad, no solo un gasto: «Con cientos de miles de llamadas diarias, las tecnologías del lenguaje nos permiten analizar interacciones, detectar oportunidades de fidelización y mejorar la experiencia del cliente».
Destacó también su apuesta por modelos multilingües capaces de comprender cambios de idioma en tiempo real, como en conversaciones que pasan del castellano al euskera y vuelven, y la automatización exitosa en canales como WhatsApp: «En algunos casos, como las consultas sobre facturas, ya alcanzamos una tasa de satisfacción del 90% con atención completamente automática», señalaba Pozo.
Por su parte, Iraia Ibarzabal, directora de crecimiento en Multiverse Computing, abordó el reto de la eficiencia energética de los grandes modelos de IA: «Nuestra apuesta es clara: hacer modelos más pequeños, especializados y eficientes, sin perder rendimiento». La empresa trabaja en adaptar modelos a casos de uso concretos, eliminando información innecesaria para reducir consumo y facilitar su despliegue seguro en entornos empresariales.
El papel clave de la colaboración con la universidad
En la parte final del coloquio, los participantes reflexionaron sobre cómo la nueva cátedra puede contribuir a enfrentar los retos planteados. Para Alberto Pozo, de MasOrange, la conexión con la universidad es estratégica: «En mi equipo, 9 de las 14 personas vienen de cátedras universitarias. En IA, la base teórica y la capacidad de aprender son más importantes que la experiencia previa», señalaba.
Desde Multiverse, Ibarzabal remarcó el alineamiento con la investigación del Centro HiTZ, con quien comparten enfoque y territorio. Y desde Ikerlan, Bilbao insistió en que «el talento está uniformemente distribuido; lo que marcan la diferencia son las condiciones para concentrarlo y desarrollarlo. Y eso es lo que buscamos con esta colaboración».
Sobre la Cátedra HiTZ de IA&TL
Enmarcada en la Estrategia Nacional de Inteligencia Artificial (ENIA), la Cátedra HiTZ de Inteligencia Artificial y Tecnología del Lenguaje es la única cátedra de su área en el Estado y está integrada por cuatro grupos de investigación de la EHU, la empresa Avature y entidades colaboradoras como Orai NLP, Ikerlan, MasOrange, Multiverse o Tecnalia.
Su plan de actuación contempla un ambicioso programa para fortalecer el liderazgo de la universidad pública vasca en la tecnología del lenguaje y situar a Euskadi en la vanguardia tecnológica en esta área, fomentando la investigación, la formación especializada, la colaboración con la industria y la concienciación social, entre otros aspectos.
____
Euskadik AA eta hizkuntzaren teknologien berezko ekosistema indarzen du, euskara eta lankidetza publiko-pribatua ardatz hartuta
-
Horrela nabarmendu zuten puntu-puntako enpresek berriki egin den Euskal Herriko Unibertsitatearen (EHU) Adimen Artifizial eta Hizkuntza Teknologiako HiTZ Katedraren inaugurazio ofizialean.
-
Inaugurazioan zehar, AA eta hizkuntzaren teknologia aplikatuz garatutako benetako zenbait kasu erakutsi ziren, dagoeneko, besteak beste, industria, osasun, mugikortasun eta bezeroaren arretarako arloetan prozesuak hobetzen ari direnak.
-
Hizlariek euskaraz trebatutako berezko ereduen alde egin zuten, bertako premietara egokituak, jasangarriak eta kostu konputazional urrikoak, enpresa-lehiakortasunerako estrategia-ildo modura. «Euskadi lan bikaina egiten ari da aukera itzelak eskaintzen dizkigun ekosistema bat sortuz», ziurtatzen zuten.
Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Adimen Artifizial eta Hizkuntza Teknologiako HiTZ Katedrareninaugurazio ofizialaren esparruan, Donostian mahai-ingurua egin zuten punta-puntako hainbat enpresekin, izenburu honekin: «Adimen Artifiziala eta hizkuntzaren teknologiak enpresan«. Elkarrizketa HiTZ zentroko Gorka Azkunek gidatu zuen, eta Ikerlan, MasOrange, Multiverse Computing, Tecnalia eta Orai NLP enpresetako adituak elkartu ziren bertan. Horrela, beren prozesuetan eta produktuetan hizkuntzaren teknologiak gaineratzearekin lotutako benetako esperientziak partekatu zituzten, sektore ezberdinetarako horiek dakartzaten erronka eta aukerak mahai gainean ipintzeaz batera.
Joseba Lacak, Tecnaliako Teknologia zuzendariak, bere agerraldian adimen artifizialak eta hizkuntzaren teknologiek hainbat sektore estrategikotan (fabrikazioa, osasuna edo mugikortasuna) eskaintzen dituzten aukerak nabarmendu zituen. Horrez gain, azpimarratzen zuenez, HiTZ Katedraren moduko ekimenen bultzada «ez dira kasualitatearen ondorio, baizik eta hainbat eragileren arteko lan iraunkorrarena, esate baterako, Tecnalia eta Euskal Herriko Unibertsitatearena, urteak baitaramatzate ikerlariekin eta talde espezializatuekin lankidetzan».
Osasunari dagokionez, Lacak adierazi zuen dagoeneko emaitza esanguratsuak lortu direla hainbat esparrutan, esate baterako, kardiologian, irudiak eta hizkuntza uztartuta erabiltzeari esker. Gaineratu zuenez, teknologia horiek zeharkako aliatu modura jarduten dute sektore ugaritan, «eta uste dut Euskadin lan bikaina egiten dela aukera itzelak eskaintzen dizkigun ekosistema bat sortuz».
Aitzol Astigarragak, Orai NLP zentroko koordinatzaileak, bere agerraldian eginahalak bertako testuingurura egokitutako ereduak sortzera bideratzearen alde egin zuen. «Eredu handiak, esate baterako, ChatGPt, hobetu egin badira ere, oraindik desoreka handi samarrak dituzte euskarari dagokionez. Gainera, kanpoko azpiegituren mende egotea dakarte eta horrek jasangarritasunari eta subiranotasun teknologikoari begira zalantzak sortzen ditu».
Errealitate horren aurrean, erronka nagusia «euskarak, datu gutxiagorekin, ingelesak bezain ongi funtzionatzea» lortzen duten AA ereduak garatzea da. Euskaraz trebatutako eredu mota horiek izan dezakete enpresa-munduan eragin handiena «neurrira egiteko gai garelako, bertako premietara egokitzekoa; eta konputazioari begira horren zorrotzak ez diren ereduak eraikitzeko gai garelako (hau da, gure zerbitzarietan instalatu daitezkeen ereduak)» azpimarratzen zuen.
Oroitarazi zuenez, bide horretan dagoeneko eman dira zenbait urrats, esate baterako, Latxa eta Llama-eus abiaraziz 2024an, edo zenbait proiektu aplikaturekin, adibidez, Itzulbide -Osakidetzan mediku-txostenak itzultzen dituena euskaratik gaztelaniara-, edo Tecnaliaren lankidetzari esker, euskaraz artatzen duen lehendabiziko robota plazaratuz. «Neurrira egindako ereduak sortzeko gaitasuna dugu, jasangarriak, kostu konputazional urrikoak eta bertako premietara egokituak. Hori da gure aukera«, amaitu zuen.
Bestalde, Josu Bilbaok, Ikerlan enpresan teknologia digitalen eta adimen artifizialen zuzendari denak, azaldu zuenez, AA industriako mantenu-prozesuetan erabiltzen ari dira, lengoaia naturaleko interfazeak baliatuz: «Dagoeneko teknikariei, bertatik bertara, lengoaia naturalean gaitutako sistemen bidez instalazio baten egoera zein den jakiteko edo erroreak ebazteko laguntza eskatzeko aukera ematen dieten sistemak lantzen ari gara».
Gainera, teknologia horiek sektore tradizionaletan duten balioa azpimarratu zuen, efizientziarekin lotutako arrazoiak direla medio zein erronka demografikoko eta subiranotasun teknologikoko arrazoien ondorioz: «Gero eta zailagoa da teknikari espezializatuak aurkitzea, eta enpresa askok ez dute nahi beren ezagutza kanpoan prozesatzea. Irtenbide horiek, ongi egokituta, bi arazoak ebazten laguntzen gaituzte».
Telekomunikazioen sektorean, Alberto Pozok, MasOrange enpresan datuen plataformetan eta tresnetan eta AAn arduraduna denak, bezeroak artatzeko zentroak abagune modura, eta ez soilik gastu modura, aintzatesteko bere ikuspegia partekatu zuen: «Egunero ehunka, milaka, dei jasota, hizkuntzaren teknologiek elkarrekintzak aztertzeko, fidelizaziorako aukerak hautemateko eta bezeroaren esperientzia hobetzeko aukera ematen digute».
Halaber, denbora errealean hizkuntza-aldaketak ulertzeko gai diren eredu eleanitzen aldeko bere apustua nabarmendu zuen, esate baterako, gaztelaniatik eskarara igaro eta itzuli egiten diren elkarrizketak, eta automatizazio arrakastatsuak hainbat kanaletan, WhatsApp kanalean kasu: «Zenbaitetan, fakturei buruzko kontsultetan adibidez, dagoeneko %90eko asebetetze-maila lortu dugu arreta erabat automatikoa ezarrita», adierazi zuen Pozok.
Bestalde, Iraia Ibarzabalek, Multiverse Computing enpresan hazkunde arloko zuzendari denak, AA eredu handien energia-efizientziaren erronkari heldu zion: «Gure apustua argia da: eredu txikiago, espezializatuago eta efizienteagoak egitea, errendimendurik galdu gabe». Enpresa lanean ari da ereduak erabilera zehatzeko kasuetara egokitzeko, beharrezkoa ez den informazioa baztertuz, kontsumoa gutxiagotzeko eta enpresa-ingurunetan modu seguruan hedatzea lortzeko.
Unibertsitatearekiko lankidetzaren funtsezko zeregina
Hitzaldiaren azken zatian, parte-hartzaileek gogoeta-gai bati heldu zioten, hots, katedra berriak nola lagundu dezakeen planteatutako erronkei aurre egiten. MasOrange enpresako Alberto Pozoren ustez unibertsitatearekiko lotura estrategikoa da: «Nire lantaldean, 14 pertsonetatik 9 unibertsitate-katedretatik datoz. AAn oinarri teorikoa eta ikasteko gaitasuna aurretiko esperientzia baino garrantzitsuagoak dira», adierazi zuen.
Multiverse enpresatik, Ibarzabalek HiTZ Zentroaren ikerketarekin lerrokatuta egotearen garrantzia azpimarratu zuen, ikuspegia eta lurraldea partekatzen baitituzte aipatutako zentroarekin. Eta Ikerlan zentrotik, Bilbaok nabarmendu zuenez «talentua modu uniformean dago banatuta; bereizgarritasuna talentu hori metatu eta garatzeko baldintzetatik dator. Eta horixe da lankidetza honekin bilatzen duguna».
AA&HT HiTZ Katedrari buruz
Adimen Artifizialeko Estrategia Nazionalaren (ENIA) barruan, Adimen Artifizialari eta Hizkuntzaren Teknologiari buruzko HiTZ Katedra bere esparruko Estatuko katedra bakarra da eta EHUko lau ikerketa-taldek, Avature enpresak eta hainbat erakunde kolaboratzailek (adibidez, Orai NLP, Ikerlan, MasOrange, Multiverse edo Tecnalia) osatzen dute.
Bere jarduketa-planak Euskal Herriko unibertsitate publikoak hizkuntzaren teknologian duen lidergoa indartzeko etaEuskadi esparru horretako abangoardia teknologikoan kokatzeko asmo handiko programa bat barne hartzen du, hainbat alderdiren artean, ikerketa, prestakuntza espezializatua, industriarekin garatzeko lankidetza eta gizarte-kontzientziazioa sustatuz.








































































































